Coachowalność, etyka i pragmatyka
Coachowalność (coachability) to zagadnienie z pogranicza etyki i pragmatyki. Stanowi dylemat, z którym spotyka się w swojej praktyce wielu coachów. Jest też tematem zaprzątającym teoretyków coachingu.
Kiedy ktoś lub coś „nadaje się” lub „nie nadaje się” na coaching? Od czego to zależy? Kiedy coaching jest niewskazany? Kiedy inne metody dają większą szansę – gwarancję? – skuteczności? Czy etyczne będzie mimo wątpliwości kontynuować pracę z klientem, który twierdzi, że coaching wiele mu daje, podczas gdy coach bynajmniej nie jest o tym przekonany? Może w grę wchodzi ograniczające przekonanie coacha?
Trudno tutaj o definitywne rozstrzygnięcia. Istotą coachingu jest przecież dostrzeganie i respektowanie indywidualności klienta, jego tematu, sytuacji; poszukiwanie spersonalizowanego „szytego na miarę” rozwiązania.
Gdy brak gotowych recept, a pojawia się konieczność podjęcia decyzji, coachowie szukają wskazówek w kodeksie etycznym, w swoim sumieniu, w dyskusjach z innymi coachami oraz na superwizji.
Zwłaszcza ta ostatnia bywa pomocna. Czym jest superwizja w coachingu? Najkrócej mówiąc jest to coaching coacha w tematach związanych z coachingiem. Pracując zazwyczaj samotnie, w formule 1 na 1, coach ma prawo, a nawet obowiązek poddawać w wątpliwość czy to, co i jak robi, służy jego klientom i nie szkodzi środowisku (to jest np. innym ludziom, otoczeniu, interesariuszom, szerszej społeczności oraz zawodowi jakim jest coaching). Innymi słowy, czy pozostaje etyczne i ekologiczne.
Zgodnie z filozofią coachingu, taka refleksja jest najbardziej owocna, kiedy odbywa się w formie dialogu z profesjonalnym coachem, w tym przypadku – wykwalifikowanym kompetentnym superwizorem. W tego rodzaju dialogu coach ma możliwość odkryć swoje ograniczające przekonania i nieuświadamiane uprzedzenia. Przy wsparciu superwizora może znaleźć własną specyficzną odpowiedź na swój specyficzny dylemat i zaprojektować najlepszą drogę rozwiązania niejednoznacznej sytuacji.
Na przykład takiej: Czy jestem właściwym coachem dla tej osoby? Czy temat, z jakim zwraca się do mnie ta osoba, da się przepracować środkami coachingu? Czy coaching tej osoby w tej sytuacji jest wskazany dla tej osoby? Czy nie istnieje ryzyko, że przyniesie jej więcej strat niż korzyści?
Rozważania rozważaniami, pamiętajmy jednak, że kodeksy1 etyki coacha zawierają pewne standardy, które stawiają sprawę jasno i zdecydowanie:
Nie coachujemy osób, które nie są w stanie zrozumieć lub zaakceptować tego, na czym coaching polega.
Nie coachujemy osób, które nie są w stanie uzgodnić lub dotrzymać uzgodnień dotyczących współpracy.
Nie coachujemy osób w sytuacjach, o których wiemy, że wymagają pomocy innego specjalisty lub możemy sądzić, że pomoc innego specjalisty będzie właściwsza.
Zaprzestajemy coachować, kiedy coaching nie przynosi już korzyści osobie coachowanej.
No i nie coachujemy, kiedy zachodzi możliwość konfliktu interesów pomiędzy coachem a jakąkolwiek osobą zaangażowaną w coaching.
Zauważ: wszystko to są zakazy, ostrzeżenia. Mówią coachom, żeby powstrzymali się od działania, jeśli mogłoby ono zaszkodzić klientowi. Na tym polega etyka prewencyjna.
No dobrze – możesz powiedzieć i mimo wszystko odczuwać niepokój – A w jaki sposób coach to pozna? Jaką mam pewność, że trafnie oceni?
Cóż, w odpowiedzi powołam się na wspomniane już metody: uważna lektura zapisów kodeksu etyki oraz komentarzy i opisywanych case’ów, pogłębiony wgląd we własne sumienie, konsultacje z innymi coachami oraz regularna superwizja, nie tylko indywidualna, także grupowa. Wszystkie one opierają się na absolutnie kluczowej umiejętności coacha, jaką jest słuchanie.
Profesjonalny, odpowiednio wyszkolony coach, nieustannie dbający o swój rozwój zawodowy, osobisty i etyczny, świadomy swoich kompetencji oraz możliwych nieświadomych niekompetencji, potrafi usłyszeć oznaki wskazujące, że jego klient lub temat jego klienta może nie być „coachowalny”. A kiedy usłyszy coś, co wzbudzi jego wątpliwości, a nie rozwieje ich superwizja, zastosuje zasadę etyki prewencyjnej: primum non nocere, czyli: po pierwsze, nie szkodzić. Zaproponuje tej osobie zakończenie współpracy i zarekomenduje kontakt z bardziej odpowiednim specjalistą.
A Ty? Jakie są Twoje metody? Co robisz, kiedy spotkasz osobę lub sytuacje lub tematykę niecoachowalną?
1 Najbardziej znany z nich to Kodeks Etyki ICF (por. ICF Code of Ethics: https://coachingfederation.org/credentialing/coaching-ethics/icf-code-of-ethics/) oraz przyjęty przez wiele organizacji coachingowych Globalny Kodeks Etyki (por. Global Code of Ethics: https://globalcodeofethics.org/)
